Η ημέρα της γιατρού Παναγιώτας Γκότση ξεκινά πολύ νωρίς – αλλά και πολύ διαφορετικά απ’ ότι των περισσότερων ανθρώπων. Γιατί, μέσα στο φαράγγι της Σαμαριάς, οι ήχοι που ακούει κανείς δεν είναι ο γνώριμος θόρυβος μιας πόλης που αρχίζει σιγά σιγά να κινείται, ούτε οι ρυθμοί μιας συνηθισμένης εργάσιμης ημέρας – υπάρχει μόνο το φυσικό περιβάλλον ενός από τα πιο επιβλητικά φυσικά τοπία της Ευρώπης.
Μια Αθηναία που λατρεύει την Κρήτη
Η ζωή εδώ απέχει πολύ από εκείνη που θα περίμενε κανείς ακούγοντας τη λέξη «ιατρείο». Αυτό ήταν εξαρχής ένα από τα πράγματα που την τράβηξαν να κάνει την αίτηση για τη θέση του γιατρού της Σαμαριάς. Δεν είναι από την Κρήτη, αλλά τρέφει ιδιαίτερη αγάπη για το νησί και τη φύση. Όταν λοιπόν είδε την αγγελία, δεν είδε απλώς μια δουλειά – αλλά μια πρόκληση. «Θεώρησα ότι θα μου ταιριάξει, λόγω του ότι περιλαμβάνει την πεζοπορία και είναι μέσα στη φύση», λέει. «Το είδα σαν μία πολύ ξεχωριστή εμπειρία. Είναι ένα δώρο που απλώς το κάνω και σαν δουλειά».
Τι σημαίνει ιατρική μέσα σ’ ένα απομονωμένο τοπίο;
Μια ευθύνη που δύσκολα μπορεί να γίνει αντιληπτή έξω από τα στενά περάσματα της Σαμαριάς.
Γιατί εδώ η ιατρική ασκείται διαφορετικά.
«Η πραγματική πρόκληση δεν είναι τα περιστατικά που αντιμετωπίζουμε. Τα περισσότερα είναι εκείνα που θα περίμενε κανείς σε μια τόσο απαιτητική πεζοπορική διαδρομή: Διαστρέμματα, ενοχλήσεις στα γόνατα, πτώσεις, κατάγματα. Υπάρχουν επίσης περιστατικά θερμοπληξίας, αφυδάτωσης και εξάντλησης», λέει η γιατρός.
Το πραγματικό στοίχημα είναι ότι καλείται να τα αντιμετωπίσει υπό εντελώς διαφορετικές συνθήκες και με πολύ λιγότερα μέσα.
«Δεν υπάρχουν οι συνθήκες ενός νοσοκομείου ή Κέντρου Υγείας, όπου πίσω από τον γιατρό βρίσκεται μια ολόκληρη οργανωμένη δομή. Αν ένας επισκέπτης καταρρεύσει μερικά χιλιόμετρα μακριά, ο γιατρός πρέπει να πάρει μαζί του ό,τι χρειάζεται και να φτάσει στο σημείο με τα πόδια, όσο πιο γρήγορα μπορεί. Μπορεί να χρειαστεί να τρέξεις στο μονοπάτι. Υπό αυτές τις συνθήκες, η αναμέτρηση με τον χρόνο είναι αληθινή πρόκληση», συμπληρώνει.
Ο εξοπλισμός του ιατρείου, όπως εξηγεί, είναι ικανοποιητικός. Πριν ανοίξει το φαράγγι, τον Μάιο, καταρτίζεται λίστα με τα φάρμακα και τα υλικά που χρειάζονται και γίνεται η σχετική προμήθεια. «Θεωρώ ότι υπάρχει μεγάλη οργάνωση σ’ αυτό το κομμάτι», σημειώνει.
Ένα μήνυμα στον ασύρματο
Κανένας εξοπλισμός, όμως, δεν αλλάζει τη γεωγραφία – κι αυτό έγινε απολύτως σαφές σ’ ένα από τα σοβαρότερα περιστατικά που χρειάστηκε να αντιμετωπίσει φέτος. Μια μέρα, σ’ έναν από τους ασυρμάτους που χρησιμοποιούν για επικοινωνία, ακούστηκε αυτό που κανένας γιατρός δε θέλει να ακούσει όταν βρίσκεται χιλιόμετρα μακριά από τον ασθενή του:
«Καρδιακή ανακοπή».
Ο 54χρονος Έλληνας πεζοπόρος βρισκόταν περίπου στο 9,5ο χιλιόμετρο, 2,5 χιλιόμετρα μακριά από το ιατρείο. Είχε βαρύ καρδιολογικό ιστορικό και κακή φυσική κατάσταση. «Είχε κάνει τριπλό stent και είχε βηματοδότη», αποκαλύπτει η κ. Γκότση. Νωρίτερα, είχε νιώσει αδιαθεσία και του έγινε ισχυρή σύσταση να απευθυνθεί στο ιατρείο. Αγνόησε τη σύσταση και συνέχισε. Λίγο αργότερα, κατέρρευσε.
Με τη βοήθεια άλλων εργαζομένων του φαραγγιού, η γιατρός έσπευσε στο σημείο κουβαλώντας οξυγόνο και ό,τι άλλο χρειαζόταν. Παρασχέθηκαν στον ασθενή οι πρώτες βοήθειες και, στη συνέχεια, οργανώθηκε η διακομιδή του στο Νοσοκομείο Χανίων. Η περιπέτεια είχε αίσιο τέλος.
Το περιστατικό συμπυκνώνει ίσως καλύτερα από οποιαδήποτε περιγραφή το ιδιαίτερο βάρος αυτής της θέσης – γιατί η μεταφορά ενός ασθενούς έξω από τη Σαμαριά είναι μια επιχείρηση με μοναδικές προκλήσεις. «Ανάλογα με το περιστατικό, μπορεί να χρησιμοποιηθούν τα ζώα που έχουμε στον οικισμό. Αν αυτό δεν είναι δυνατό, η μεταφορά μπορεί να γίνει με φορείο. Στα εξαιρετικά σοβαρά περιστατικά, υπάρχει η δυνατότητα αεροδιακομιδής».
«Δεν το περίμενα έτσι»
Αυτή δεν είναι η μοναδική περίπτωση ανθρώπου που υποτιμά τη δυσκολία του φαραγγιού, εξηγεί η γιατρός. Συχνά συναντά επισκέπτες που δεν είναι συνηθισμένοι σε τέτοιες διαδρομές ή αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας και, παρ’ όλα αυτά, αποφασίζουν να δοκιμάσουν.
Ξένοι, έμπειροι πεζοπόροι τής περιγράφουν ότι έχουν συνηθίσει σε επίπεδες διαδρομές και, φτάνοντας στη Σαμαριά, βρίσκονται αντιμέτωποι με κάτι εντελώς διαφορετικό: Βραχώδες έδαφος, μεγάλη απόσταση, υψηλή θερμοκρασία και σημαντική καταπόνηση. «Πολλοί λένε αυτό ακριβώς: “Δεν το περίμενα έτσι”», αναφέρει.
Στην αρχή της διαδρομής, γίνεται σύσταση σε όλους τους πεζοπόρους να σταματήσουν έγκαιρα αν καταλάβουν ότι δυσκολεύονται. Στα πρώτα χιλιόμετρα, είναι πιο εύκολο να επιστρέψουν. Βαθύτερα μέσα στο φαράγγι, όλα γίνονται δυσκολότερα.
Δεκαπέντε μέρες μέσα
Η ίδια γνωρίζει καλά τι σημαίνει απόσταση. Κάνει την ίδια διαδρομή κάθε 15 ημέρες, που εναλλάσσεται στη θέση του γιατρού με τον συνάδελφό της. «Είμαστε δύο γιατροί στο φαράγγι, έχουμε εξαιρετική συνεργασία με τον συνάδελφο». Μαζί τους μέσα στο φαράγγι διαμένουν λίγα ακόμη άτομα – δασοφύλακες, νοσηλευτές και επιτηρητές.
Όταν το φαράγγι αδειάζει
Η καθημερινότητα της γιατρού δεν αποτελείται μόνο από επείγοντα περιστατικά και ασυρμάτους. Υπάρχει και η άλλη Σαμαριά – εκείνη που γνωρίζουν μόνο όσοι μένουν πίσω όταν οι επισκέπτες φεύγουν. Για κάποιους, η σκέψη μιας τέτοιας απομόνωσης θα προκαλούσε φόβο. Για την Παναγιώτα Γκότση, όμως, η εμπειρία είναι κάτι που δύσκολα «χωρά» σε λέξεις.
«Αυτή η αίσθηση απομόνωσης, να πω την αλήθεια, ποτέ δεν με τρόμαξε», λέει. Αντίθετα, της προκαλεί δέος. «Είναι μαγεία να μένεις μέσα στο φαράγγι. Νομίζω ότι πρέπει να το δεις για να το καταλάβεις. Κι αυτός ο ουρανός της Σαμαριάς το βράδυ είναι κάτι που δεν έχω ξαναδεί».
Είναι ίσως οι στιγμές που εξηγούν καλύτερα γιατί επέλεξε αυτή τη δουλειά. Η απόσταση από τον σύγχρονο τρόπο ζωής, η απουσία του θορύβου της πόλης και η φύση λειτουργούν πάνω της μ’ έναν τρόπο που δύσκολα περιγράφεται.
Όπως λέει, η Σαμαριά δεν της έμαθε μόνο πώς να ασκεί διαφορετικά την ιατρική. «Το φαράγγι μού μαθαίνει πράγματα καθημερινά. Έχω πάρει πολλά και νιώθω πως έχω ακόμα να πάρω». Πάνω απ’ όλα, της έδωσε πίστη στις δυνατότητές της – ως γιατρού, αλλά και ως ανθρώπου. Την πεποίθηση ότι μπορεί να ανταποκριθεί σε δύσκολες και απαιτητικές συνθήκες και να διαχειριστεί μια κατάσταση, ακόμη και χωρίς την ασφάλεια του νοσοκομείου.
«Νομίζω πως αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα μαθήματα που σου δίνει το φαράγγι. Να καταφέρεις να υπερνικήσεις τον φυσιολογικό φόβο που έχεις», λέει. «Νιώθω ότι είμαι στο φυσικό μου περιβάλλον και πως ό,τι προκύψει θα μπορέσω να το διαχειριστώ».
Δεν εξιδανικεύει τη θέση της. Η απομόνωση, η ευθύνη και οι αντικειμενικές δυσκολίες απαιτούν, όπως πιστεύει, μια συγκεκριμένη ιδιοσυγκρασία. Γι’ αυτό και δεν θα πρότεινε σε κάθε συνάδελφό της να το δοκιμάσει. «Κάποιος μπορεί να το δει ως πρόκληση και να το αγαπήσει – άλλος μπορεί να το βιώσει εντελώς διαφορετικά. Δεν είναι για όλους».
Για εκείνη, όμως, η επιλογή δικαιώνεται καθημερινά. «Θα το ξανάκανα», λέει.
Ίσως, τελικά, αυτή να είναι η παράξενη ισορροπία της ζωής στο φαράγγι. Από τη μία, η ευθύνη: Η γνώση ότι, ανά πάσα στιγμή, ένας ασύρματος μπορεί να σημάνει συναγερμό και τότε δεν υπάρχει χρόνος για δεύτερες σκέψεις. Από την άλλη, μια καθημερινότητα απογυμνωμένη από σχεδόν όλα όσα θεωρούμε δεδομένα.
Φύση, σιωπή και μια γιατρός που, σ’ ένα από τα πιο απομονωμένα ιατρεία, ανακάλυψε κάτι που δεν περίμενε σε μια δουλειά. Στο τέλος της συζήτησής μας, θα βρει ίσως την πιο απλή φράση για να περιγράψει τι σημαίνει για εκείνη η ζωή εκεί: «Στο μυαλό μου ισοδυναμεί με την απόλυτη ελευθερία».